چرخه حیات قرارداد در مدیریت تفسلی به مراحل طراحی، تشکیل، اجرا، کنترل و بستن قرارداد تقسیم می شود. مدیریت تفسلی قرارداد ایجاب می کند که قرارداد به طور جامع و مانع بررسی شود. در این چرخه از حیات قرارداد، باید ریسک های قراردادی شناسایی و ارزیابی شود و راهکارهای مناسب برای آن ها در نظر گرفته شود. شناسایی، طبقه بندی و مدیریت ریسک های قراردادی در مرحله تشکیل قرارداد به آسانی امکان پذیر نیست، اما تا حد ممکن باید به این امر مهم دست یازید تا مراحل دیگر این چرخه حیات قرارداد را تحث شعاع خود قرار ندهد. در مقاله حاضر به تحلیل حقوقی ریسک، شناسایی و طبقه بندی ریسک های قراردادی پرداخته می شود و راهکارهایی برای مدیریت آن در مرحله تنظیم قرارداد از چرخه حیات قرارداد ارائه می شود.
سید نصرالله ابراهیمی فرخ جواندل جانانلو
ارزیابی تفسل چرخه ی حیات قرارداد ریسک شناسایی مدیریت
  1. . کاتوزیان، ناصر، مسئولیت مدنی، جلد اول، چاپ یازدهم، 1391

  2. بردبار، آرزو - سایبانی، مصباح، مقاله شناسایی و تخصیص ریسک پروژه های عمرانی در قراردادهای . با سیستم اجرای متعارف، اولین کنفرانس ملی مدیریت پروژه های ساخت، 1392

  3. هیبتی، فرشاد - احمدی، موسی، مقاله مدیریت ریسک در مشارکت های عمومی- خصوصی پروژه های . زیرساختی، دومین کنفرانس بین المللی توسعه نظام مالی در ایران، 1388

  4. امام جمعه زاده، حامد - منیرعباسی، آرمین - نصیر زاده، فرناد، مقاله شناسایی و مدیریت ریسک در . دومین کنگره ملی مهندسی عمران، 1384 ،BOT پروژه های

  5. NRC (2000), National Research Council (US), ‘Risk analysis and Uncertainty in Flood Reduction Studies’. National Academic Press.

هر سرمایه گذاری ای بر دو پایه استوار است: ریسک و بازده حاصل از سرمایه گذاری . مطابق
تئوری کنش عقلایی، فرد زمانی به سرمایه گذاری مبادرت می ورزد که حد مطلوبی از ریسک و
بازدهی برای او تأمین شده باشد. در غیر این صورت، سرمایه گذاری برای او مطلوب نخواهد
بود. به عبارت دیگر، بازدهی و امنیت دو عامل اصلی در تصمیم برای سرمایه گذاری است
(میرزاخانی، 1392 ). مثلا،ً اگر سرمایه گذار باور داشته باشد که نرخ بازده فعالیت های
سرمایه گذاری در صنعت نفت کمتر از نرخ سود اوراق مشارکت یا نرخ سود بانکی است، قطعاً
در فعالیت های سرمایه گذاری وارد نخواهد شد. اما اگر انتظار بازدهی بیشتری داشته باشد ، با
پذیرش حد معینی از ریسک وارد فعالیت تولیدی خواهد شد . ، اگر در قراردادی
بازگشت سرمایه به نحو بسیار مطلوبی در نظر گرفته شود، اما میزان ریسک سیاسی و اقتصادی
بالا باشد، شرکت سرمایه گذار حاضر به امضای قرارداد نخواهد شد . بنابراین ، امنیت
سرمایه گذاری در صنعت نفت به منزله یکی از دو عامل مهم در تصمیم گیری است. این قاعده
درباره دولت میزبان و شرکت های ملی نفت نیز صدق می کند.
در زمان تنظیم قرارداد، برخی از ریسک ها را می توان پیش بینی و مدیریت کرد. تاریخ نشان
داده است که شرکت های نفتی در شناسایی، تخمین و مدیریت ریسک ها همانند ریسک های
دوران اکتشاف موفق عمل کرده اند . مثلا ، طبق شواهد تاریخی و مدلسازی های پیچیده ،
شرکت های نفتی می توانند با درجه ای از دقت فراوان ریسک ها و احتمال اکتشاف یک میدان
هیدروکربنی عمده در یک منطقه جغرافیایی را تخمین بزنند و این امر در گرفتگی لوله ها، عدم
کفایت ذخیره سازی و خطاهای پالایشگاهی نیز صدق می کند.
بر خلاف آن، صنعت نفت و گاز با ریسک های بسیار جدی نیز مواجه است . مثلا نشت
میلیون ها لیتر نفت خام از یک کشتی موجب ایجاد فجایع زیست محیطی خواهد شد و
این اتفاقات فاجعه بار و دراماتیک می تواند از تلف شدن یک تجهیز تا اقدامات تروریستی را
شامل شود. در حالی که امکان فجایع عمده نادر است، اما اگر اتفاق بیفتد، آثار بسیار سریع و
مخربی بر فعالیت های شرکت نفتی خواهد گذاشت . در تنظیم قراردادهای نفتی نمی توان 

 

 

 

ریسک هایقرارداد نفتی را حذف کرد، اما می توان احتمال حدوث آن ها را کاهش داد و

 

 

 

مدیریت کرد.با نگاه جامع تفسلی در تنظیم قراردادها به نحو دقیق تری می توان ریسک های قراردادهای
نفت را در حوزه بالادستی و در حوزه پایین دستی شناسایی کرد و پس از ارزیابی، ریسک های
مذکور را پایش و مدیریت کرد، به نحوی که احتمال وقوع ریسک کاهش یابد و در صورت
اتفاق ریسک به صورت نادر، آن ها را مدیریت کرد. مدیریت جامع ریسک های قراردادی ، در
زمان تدوین، نیازمند دانش تفسلی نیست. تدوین کنندگان قرارداد های نفتی بدون داشتن دانش
تفسلی و تسلط بر ارکان مدیرت قراردادی نمی توانند قراردادی را تدوین کنند که حداقل
زمینه های ریسک را داشته باشد.
برای تحقق این امر به تعریف دقیق ریسک و شاخصه های آن، ارزیابی 1 و طبقه بندی
ریسک های قراردادهای نفتی، پایش، تخصیص، و کنترل ریسک نیازمندیم . در مقاله حاضر
سعی خواهد شد موارد مذکور در مباحث مختلف بررسی شود.