در حقوق فرانسه، در خصوص ماهیت حقوقی رابطۀ طرفین پس از شروع دادرسی مباحث بسیاری مطرح شده است. حقوقدانان فرانسوی این رابطه را «معمای واقعی» نام نهاده‌اند. بعضی رابطۀ حقوقی دادرسی را دارای ماهیت قراردادی یا شبه‌قراردادی دانسته­اند. در این نظریه، از رابطۀ دادرسی با عنوان «قرارداد دادرسی» یاد می­شود، توصیفی که در حقوق رم باستان برای اشاره به دادرسی استفاده می­شد. در مقابل، برخی نظریۀ قرارداد دادرسی را میراثی از حقوق رم می­دانند که باید در حقوق رم باقی می­ماند، چراکه حقوق و تعهدات طرفین دادرسی، در نظام­های قضایی کنونی، منشأ قانونی دارد و در نظر گرفتن ماهیت قراردادی برای این رابطه، کمکی به روشن شدن احکام این نهاد قضایی نمی­کند. اما خواهیم دید که نظریۀ قرارداد دادرسی، تا چه حد می­تواند در روشن شدن احکام دادرسی مؤثر باشد.
رضا شکوهی زاده
اعتبار امر مختومه اثر نسبی آرای قضایی اثر تبدیل رابطۀ دادرسی قرارداد دادرسی

موضوع این مقاله، ناظر بر ماهیت قراردادی رابطه دادرسی است، اما در خارج از این چارچوب، به توافقی اشاره دارد که طرفین در جریان دادرسی، به آن دست می یابند و قاضی اقدام به احراز و تسجیل آن می کند.