تحولات دنیای مدرن در بازارهای سرمایه نیز ظهور یافته و الکترونیکی شدن اوراق بهادار را به دنبال داشته است. در پی این تحول، مالکیت این اوراق از مستقیم به غیرمستقیم تغییر شکل یافت. نامرسوم بودن استفاده از مالکیت غیرمستقیم در کشورهایی با سیستم حقوقی رومی- ژرمنی از یک‌سو و مشکلات کاربردی مالکیت مستقیم از سوی دیگر، مطالعه و تبیین ماهیت انواع مالکیت اوراق بهادار را می‌طلبد. در اینجا مالکیت مستقیم را رابطۀ بی‌واسطه بین شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران تعریف کرده‌ایم. مالکیت غیرمستقیم نیز رابطۀ بی‌واسطه میان شرکت‌ها و واسطه‌ها از یک‌سو و رابطۀ باواسطۀ شرکت‌ها با سرمایه‌گذاران از سوی دیگر است. سیستم فعلی حاکم بر مالکیت اوراق بهادار در ایران، سیستم مالکیت مستقیم است. باتوجه به سیطرۀ معاملات اوراق بهادار اسلامی (صکوک) در سال‌های اخیر، تحلیل مالکیت این اوراق ضروری است. به‌نظر می‌رسد مالکیت غیرمستقیم اوراق بهادار بهتر از دیگر انواع مالکیت پاسخگوی نیازهای بازار سرمایه است.
محمود باقری نفیسه شوشی‌نسب
اوراق بهادار سپرده‌گذاری مرکزی صکوک مالکیت غیرمستقیم مالکیت مستقیم ماهیت واسطه

برخلاف آنچه تصور شده است، حقوق مالکیت به روابط بین اشخاص و اشیا مربوط نیست، بلکه مربوط به روابط دارای ضمانت اجرا در میان اشخاص است که منشأ این روابط اشیا بــوده، با کاربرد آنهــا ملازمه دارد. حقوق مالکیت، هنجارهــا و بایدونبایدهایی را تعیین میکند که اشخاص ملزم اند دربارۀ اشیا و در مقابل دیگران رعایت کنند؛ در غیر این صورت باید هزینۀ بی توجهــی خود را بپردازند.در ایــن مجال، ما درصدد تبیین این هنجارها و ضمانت اجراها نیســتیم، بلکه به مالکیت به مفهوم مجموعه ای از روابط اقتصادی و اجتماعی که موقعیت هر شــخص را در استفاده از منابع کمیاب تعیین میکند، می پردازیم. البته درســت اســت که منشأ این روابط اشیا  اســت، اما باید دانســت که با توجه به تحول مفهوم و مصادیق اموال و ارزش یافتن اموال غیرمادی، کلمۀ شــیء در اینجا با مسامحه به کار رفته است و بهتر بود از عبارت اموال که اعم از شــیء مادی خارجی و اموال غیرملموس است اســتفاده می شد. بنابراین اموالی از قبیل اوراق بهادار الکترونیکی که جنبۀ مرئی و خارجی ندارند– حتی اگر مرئی بودن را از ویژگیهای ذاتی شیء بدانیم- نیز در زمرۀ اموال دارای ارزش به شمار می آیند و تابع احکام حقوقی حاکم بر اموال هستند.
از ســوی دیگر، تعریف مالکیت و تبییــن دقیق این مفهوم، به ویــژه برای دارندگان ســرمایه، به ایجاد اطمینان در سرمایه گذاران و جلب ســرمایه های ایشان و در پی آن به
رونق اقتصادی می‌‌انجامد. هرگاه تعریف رسمی از مالکیت صورت نگرفته و به عبارت دیگر مالکیت مخدوش باشــد، دارایی تنها وضعیت فیزیکی و ســخت بــه خود گرفته، قابل تقســیم، ترکیب یا تجهیز نبوده و به این ترتیب جریان مبــادلات دارایی که لازمه پویایی اقتصاد هر کشــور است با دشواری مواجه خواهد شد. بدون شک این نماد مالکیت رسمی است که دارایی را از وضعیت مادی آن جدا کرده معاوضه پذیر میکند. بنابراین اگر وضعیت مالکیت افراد در حقوق یک کشــور تبیین شود، افراد و معامله گران میتوانند نماد مالکیت خود را به بازار ببرند و نه کالای خود را. این مسئله امنیت و ســرعت مبادلات تجاری را با خود به همراه خواهد داشــت. نظیر این موضوع در تأمین مالی شــرکتهای بزرگ و کوچک از سوی ســرمایه گذارانی که دارایی های خود را تبدیل به اوراق بهادار نموده، از طریق نماد مالکیت خود به دادوستد این اوراق میپردازند، رخ میدهد و مستلزم تبیین مفهوم مالکیت و انواع آن برای سرمایه گذاران است. امری که خلا آن به شــدت در حوزۀ مالکیت اوراق بهادار احساس میشود و ما را بر آن داشته است تا در این مقاله به تبیین ویژگیها و انواع مالکیت اوراق بهادار بپردازیم.