یکی از موارد حقوق کیفری در اسلام، قصاص است. کیفری است که فرد جانی به آن محکوم می شود که بایستی با جنایت ارتکابی جانی برابر باشد. این تساوی بین جنایت و مجازات در بسیاری از موارد دیگر هم مورد تأکید است. از اهداف حقوق کیفری اسلام و چه بسا مهمترین هدف آن، حفظ نظام اجتماعی و دینی است و این هدفِ بلند تأمین نمی شود مگر اینکه انسان ها از طریق اصلاح و تربیت یا از طریق ارعاب و ترس از مجازات، از ارتکاب اعمالی که ارکان نظام اجتماعی را خدشه دار می کند باز داشته شوند. قصاص به عنوان مجازات اصلی در جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، در آیات مختلف قرآن به طور صریح و ضمنی مورد اشاره و تأکید قرار گرفته است. البته ثبوت این مجازات مشروط به شرایطی است که در کتب فقهی و مواد مختلف «قانون مجازات اسلامی» به آن اشاره شده است. این پژوهش در صدد است به بررسی و تبیین قصاص در قوانین کیفری و آراء و نظرات حقوقدانان بپردازد. آنچه از این تحقیق به دست آمده، آن است که تشریع حکم قصاص برای جلوگیری از انتقام های کور و دور از عدالت، همچنین برای جلوگیری از جرأت یافتن جنایت کاران در قتل یا ضرب و جرح شهروندان، وضع شده است. حیات اجتماعی سالم در گرو وجود امنیت و آسایش عمومی و رعایت حقوق و تکالیف متقابل است و آسایش عمومی، در گرو حفظ اصول و ارکان یک حیات اجتماعی است. و حکم قصاص برای محافظت رکن مهم جامعه، یعنی جان افراد، در برابر جنایت کاران وضع شده است. اصل قانون قصاص موجب بازدارندگی از وقوع جرم می شود، چرا که اگر کسی بداند در مقابل هر جرمی که مرتکب شود، قصاص و مقابله ای به مثل خواهد داشت، از ارتکاب جرم دوری می کند.
محمد صادق نعیم امینی
قصاص در لغت قصاص در اصطلاح، پیشینه قصاص قتل قصاص نفس

قتل نفس اولین جرمی است که از دیدگاه قرآن در زمین واقع شده است که از خوی تجاوزگری و خود محوری انسان حاکی است و این عمل در همان زمان، هم جرم و گناه بوده است.(سوره مائده آیات 27 و 32) بنابراین اگر از ابتدای حیات انسان قتل و ضرب و جرح به عنوان یک تهدید جدّی برای زندگی او به حساب آمده، باید قبول کنیم که انسان از ابتدا، دفاع از خود را یک حق دانسته و در مقابل این تهدید از خود عکس العمل نشان داده است عکس العمل انسان ها در برابر این جرم در همه ادوار تاریخ متناسب با سطح آگاهی، فرهنگ و رشد عقلانی آنها متفاوت و متغیّر بوده است ولی به نظر می رسد مقابله به مثل اولین عکس العمل باشد که به صورت طبیعی مورد توجه انسان واقع شده با این تفاوت که این مقابله هیچ حد و مرزی نداشته، لذا در الواح دوازده گانه روم و در مجموعه قوانین حمورابی و در شریعت حضرت موسی و عیسی قصاص وجود داشته و مورد قبول بوده است و در اسلام هم اصل قصاص با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است. در قرآن آیات زیادی وجود دارد که ناظر بر اصل قصاص می باشد البته این آیات دو دسته هستند که دسته اول به اصل مقابله به مثل به صورت کلی دلالت دارند و دسته دوم آیاتی که مستقلاً به خود مسئله قصاص مربوط می شود.
این مقاله سعی بر آن دارد در ابتدا به معنای لغوی و اصطلاحی قصاص و پیشینه ی آن بپردازد سپس در فصل دوم، قتل و مسئولیت کیفری، عناصر تشکیل دهنده ی قتل، اقسام قتل، ادله اثبات قتل و... را مورد بررسی قرار دهد و در پایان، قصاص نفس(ماهیت قصاص نفس)، شرایط ثبوت قصاص و موانع استیفاء قصاص را از نظر قانونگذار و فقه بیان دارد.
گفتنی است این نوشتار، در تبیین و تشریح موضوع از شواهد قرآنی، روایات اسلامی، کتب حقوقی و قانون بهره برده است.