از جمله موضوعات بحث‌انگیز قانون مجازات اسلامی 1370، پایین بودن حداقل سن مسئولیت کیفری اطفال بود. احتساب سن بلوغ جنسی به عنوان حداقل سن مسئولیت کیفری باعث شده بود که به‌‌ویژه دختران در سنی مسئولیت کیفری پیدا کنند که از توانایی‌های ذهنی لازم برای انتساب مسئولیت بی‌بهره‌اند. از سوی دیگر، عدم تفکیک حداقل سن مسئولیت کیفری و سن بلوغ کیفری، باعث می‌شد که اطفال به‌یکباره از عدم مسئولیت مطلق به عرصه‌ی مسئولیت کیفری کامل گام بگذارند. قانونگذار در سال 1392 اقدام به تغییرات مهمی در این حوزه نمود. نخست، در جرایم تعزیری، بین حداقل سن مسئولیت کیفری و سن بلوغ کیفری تفکیک قائل شد و سپس آزادی عمل قضات برای عدم اجرای حد و قصاص در مورد مرتکبان زیر سن 18 سال را افزایش داد. در این نوشتار، ضمن تبیین قواعد مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان در قانون مذکور، به نقد آنها با رویکردی تطبیقی پرداخته شده است.
مهدی صبوری پور فاطمه علوی صدر
اطفال حداقل سن مسئولیت کیفری سن بلوغ کیفری تعزیرات حدود و قصاص

اگر نوع نگرش به اطفال را از منظر تاریخی مورد توجه قرار دهیم، دو دوره کلی را میتوان از یکدیگر متمایز کرد. در ابتدا اطفال، دارای نیازها و خصوصیاتی همانند افراد بزرگسال فـرض میشدند و از این رو دارای حقوق و تکالیفی همانند افراد بزرگسال بودند. اما به تـدریج و بـا افزایش شناخت نسبت به ابعاد مختلف وجـود و شخصـیت آنـان، ایـن رویکـرد تغییـر کـرد. یافته های علوم تربیتی، روانشناسی، جامعه شناسی و جـرمشناسـی، تفـاوتهـای چشـمگیر
کودکان و بزرگسالان از جنبه های مختلف را آشکار کرد و قانونگذاران ملی نیـز بـا تبعیـت از این یافته های علمی و نیز الزامات بین المللی نشأت گرفته از آنها، حقوق و تکالیف متمایزی را برای کودکان در نظر گرفتند (نجفی ابرنـدآبادی، 1390: 17). بـدین ترتیـب، دوران نگـرش افتراقی به اطفال آغاز شد که یکی از مهمترین محورهای آن، از منظر نوشتار حاضر، رویکـرد افتراقی به بزهکاری و بزه دیدگی این گروه سنی است. این نگرش متفاوت، که زیـر مجموعـه
افتراقی سازی بر مبنای معیار بزهکار محسوب میشود، باعث شده است که در ابعاد مختلـف سیاست جنایی، راهکارها و تدابیر خاصی نسبت به اطفال اعمـال شـود (نجفـی ابرنـدآبادی، 58-59 :1392) در این نوشتار تلاش خواهد شد تـا ضـمن بررسـی مهـمتـرین هنجارهـا و توصـیه هـای بین المللی در خصوص حداقل سن مسئولیت کیفری، تغییرات قانون مجازات اسلامی 1392 در قیاس با قانون 1370، مورد بررسی جامع قرار گیرد و مشخص شود که نارسایی های نظام پیشین مسئولیت کیفری اطفال، تا چه اندازه در قانون جدید مرتفع شده است. ایـن نوشـتار در دو بند سامان داده شده است. بند نخست به بیان حداقل سن مسئولیت کیفری در برخی اسناد بین المللی اختصـاص داده شـده اسـت و در عـین حـال نگـاهی اجمـالی بـه رویکـرد
کشورهای مختلف در این زمینه دارد. بند دوم نیز بر بررسی تغییرات قانون مجازات اسـلامی 1392 در این زمینه تمرکز دارد و ضمن مقایسه مقررات این قانون با قانون مجازات اسـلامی 1370، به تحلیل این تغییرات پرداخته شده است.