امروزه «ازدواج‌های چند‌ملیتی» بیش از هر زمانی درحال وقوع هستند و به تبع آن بسیاری از قواعد مربوط به تابعیت تغییر کرده‌اند. بسیاری از کشورها برابری تابعیت هریک از زوجین را در خانواده‌های چندملیتی پذیرفته و از «وحدت تابعیت» به سوی «استقلال تابعیت» زوجین گرایش یافته‌اند. لذا امکان انتقال تابعیت از طریق هریک از والدین تحقق یافته است و بیشتر کشورها نیز آن را شناسایی کرده‌اند. وقوع تابعیت مضاعف نیز بیش از هر زمانی ممکن شده و کشورها با توجه به منافع و مصالح خود به شناسایی وپذیرشتابعیت مضاعف اقدام کرده‌اند و این نوع تابعیت درحال گسترش است. اما نظام حقوقی ایران دربارۀ تابعیت ناشی از ازدواج‌های چندملیتی- با آنکه شرایط وقوع آن‌ در ایران بسیار است- همگام با تحولات جهانی پیش نرفته است. هنوز اصلْ بر وحدت تابعیت زوجین است و انتقال تابعیت فقط از طریق پدر ممکن است؛ گرچه انتقال تابعیت اکتسابی براساس ماده‌واحدۀ 1385 ممکن شده، اما تمام چالش‌ها را رفع نکرده است. در نظام حقوقی ایران، تابعیت مضاعف با آنکه عملاً وجود دارد به ‌صورت رسمی اجازه داده نشده است. با توجه به تحولات جهانی، بهتر است نظام حقوقی ایران با درنظر گرفتن مصالح کشور، اصلاح و با واقعیت‌های موجود سازگار شود که این موضوع می‌تواند در راستای سیاست‌های جدید جمعیتی نیز باشد.
منوچهر توسلی نائینی عبدالواحد افضلی
ازدواج چند‌ملیتی اصل استقلال تابعیت اصل وحدت تابعیت در خانواده تابعیت تابعیت مضاعف

امروزه پدیده جهانی شدن باعث شده است اتباع کشورها بتوانند با سهولت به کشورهای دیگر سفر کرده، یا با ابزارهای نوین با اتباع آن کشورها ارتباط برقرار کنند. در موارد زیادی، حاصل این ارتباط ها به ازدواج میان اتباع کشورهای مختلف منجر میشود که  اصطلاحا به آن «ازدواج «چندملیتی» یا «بین المللی»میگویند. ازدواجهای چندملیتی  عنوان جدیدی نیست و از سابقه زیادی برخوردار است. اما آنچه امروزه اینگونه ازدواجها را از گذشته متمایز میسازد، قوانین تابعیت مرتبط با آنهاست. چنانکه در دیدگاه سنتی اعتقاد بر آن است که به دلایلی همچون دوام و مستحکم ساختن نهاد خانواده و جلوگیری از حاکمیت قوانین مختلف یا معارض، باید یک قانون بر خانواده حاکم باشد. چنین قانونی همان قانون متبوع زوج است که به تبع آن، تابعیت زوج بر زوجه تحمیل شده، اصطلاحاً «وحدت تابعیت» نامیده میشود. اما امروزه در کنار تلاشها و اقدامات اجتماعی خصوصاً فعالیتهای زنان در حوزه برابری حقوقی، تحولاتی در خصوص برابری در تابعیت مطرح شده است که بر اساس آن تابعیت هیچیک از زوجین بر دیگری تحمیل نشده، هریک در اثر ازدواج تابعیت خود را حفظ میکند که اصطلاحاً «استقلال در خانواده» گفته میشود.

در این مقاله به بررسی تحولات حقوقی ناشی از ازدواج های چند ملیتی در پرتو تحولات تابعیت مضاعف، با رویکردی به قوانین تابعیت ایران خواهیم پرداخت.