تمدن کهن، غنی و پربار ایران در عرصه های مختلف هنر و فرهنگ، شاهکارهای بی نظیری به جهان ارزانی داشته و به همین دلیل و به خاطر انگیزه های آزمندانه هیچ وقت از تعرض، دستبرد و غارت مصون نبوده و هر روز شاهد ارتکاب جرایم گوناگون علیه میراث تاریخی، فرهنگی هستیم. یکی از این جرایم، «حفاری و کاوش غیرمجاز به قصد کشف میراث تاریخی، فرهنگی» است که سابقه ای طولانی در حیات تاریخ بشر دارد. از این رو حمایت از این میراث، خصوصاً حمایت کیفری همه جانبه، مورد توجه بیشتری قرار می گیرد . در این مقاله، ضمن پرداختن به ارکان تشکیل دهندۀ جرم حفاری وکاوش غیرقانونی و نقد و بررسی مواد قانونی مرتبط با این جرم، به این مهم می رسیم که؛ با ارتکاب هریک از افعال «حفاری» یا «کاوش» جرم مذکور تحقق می یابد. قانونگذار برای وسیله ای که مرتکب جرم به منظور انجام اعمال حفاری و کاوش غیرمجاز از آنها استفاده می کند موضوعیت و تاثیری قایل نشده است. قوانین کیفری ایران در حمایت از میراث تاریخی، فرهنگی در مقابل جرم مذکور، پاسخگوی همه مسایل مبتلاٌبه نمیباشد، از جمله اینکه تهیه، خرید، فروش و استفاده از نسخه های گنج یابی جرم نیست. لذا برای رهایی از این بحران، به ارایه راهکارهایی پرداخته شده است.
ابوالحسن شاکری حسن خدابخشی پالندی
حفاری کاوش میراث تاریخی آثار باستانی کاوش غیرمجاز

اصولاً جرم، مفهومی قانونی است که قانونگذار در جعل آن، ملاکهایی را مد نظر قرار میدهد که با هدف مجازاتها هماهنگ است، ویژگیها و ماهیت میراث فرهنگی و نقش قابل توجهی که در آشکار شدن زوایای پنهان تاریخ ایران و همچنین توسعه اقتصادی، فرهنگی و علمـی کشـور دارد، مـلاک هایی هستند که ضرورت جرم انگاری در این عرصه و حمایت کیفری از میـراث فرهنگـی را توجیـه میکند.
در این مقال ضمن اشاره به ارکان تشکیل دهنده جرم حفاری وکاوش غیر قانونی، به نقـد و بررسی مواد قانونی مرتبط با این جرم پرداخته و به دنبال پاسخ به این پرسش های اساسی هسـتیم که: آیا با ارتکاب هریک از افعال«حفاری» یا «کاوش» جرم موضوع این مـاده تحقـق مـییابـد؟ آیـاقانونگذار برای وسیله ای که مرتکب جرم به منظور انجام اعمـال حفـاری و کـاوش غیرمجـاز از آنهـا استفاده میکند موضوعیت و تأثیری قائل شده است؟ آیا تهیه، خرید و فروش و اسـتفاده از نسـخه های گنج یابی جرم است؟ و به طور کلی آیا قوانین کیفری ایـران بـرای مقابلـه بـا جـرم حفـاری و کاوش به قصد بدست آوردن میراث تاریخی، فرهنگی جامعیت لازم را داراست.