جرم مرکب را جرمی دانسته اند که عنصر مادی آن از افعال متنوعی تشکیل شده است، بنابراین جرم مذکور باید دارای بیش از یک رفتار فیزیکی باشد، زیرا تنها جزء‍‍ِ عنصر مادی که به صورت فعل بروز می کند رفتار فیزیکی است، در حالی که در کلاهبرداری رفتار فیزیکی فقط از توسل به وسایل متقلبانه تشکیل شده که فعل متنوع نیست (هرچند متعدد باشد)، و بردن مال دیگری فقط نتیجه جرم است نه رفتار فیزیکی. بنابراین، نباید وقوع نتیجه را شرط مرکب بودن کلاهبرداری منظور کرد. از سویی دیگر، کلاهبرداری را نمی توان جرم ساده نامید، زیرا در این صورت همانطور که خواهیم گفت، جرم مذکور، جرم ساده مقید تلقی می شود که در این جرایم عنوان مجرمانه فقط به نتیجه تعلق می گیرد. حال آنکه عنوان مجرمانه در کلاهبرداری علاوه بر نتیجه به رفتار فیزیکی هم تعلق گرفته است. سرانجام این پژوهش براین است که؛ نتیجه در جرم کلاهبرداری برخلاف جرایم ساده، حالت یا وضعیتی عارض بر رفتار فیزیکی نیست، بلکه خود به صورت فعلی مستقل از رفتار فیزیکی ارتکاب یافته و ماهیتی خاص دارد که با توجه به تفکیک و تعریفی که از جرایم ساده و مرکب ارایه خواهیم داد و آنها را به جرایم سادۀ مطلق، سادۀ مقید، مرکبِ مطلق و مرکبِ مقید تقسیم می نماییم، کلاهبرداری جزء جرایم مرکبِ مقید قرار می گیرد.
حامد رهدارپور فرشاد چنگایی محبوبه امینی
جرم مرکب کلاهبرداری بردن مالی دیگری فعل متنوع توسل به وسایل متقلبانه

تقسیم جرایم بر اساس عنصر مادی، یکی از گونه های رایج طبقه بندی جرایم اسـت. ترکیـب عنصـر مادی جرم از یک یا چند نوع از رفتار فیزیکی، گونه ای از تقسیم بندی ها را بوجود آورده که تفکیـک جرم ساده از جرم مرکب زاییده آن است. اغلب جرایمی که میشناسیم از نوع جرایم سـاده اسـت و برای جرایم مرکب باید به دنبال مصادیق گشت، اما نمی توان مصادیق چندانی بـرای جـرم مرکـب پیدا کرد. تقریباً در تمامی کتابهای حقوق جزای عمومی تنها مصداقی که برای ایـن مفهـوم آورده میشود جرم کلاهبرداری است (لوترمی؛ کلب، ، 58 :1387؛ نوربها، 233 :1385) و فقط در مـوارد معدودی میتوان مثالی غیر از کلاهبرداری را برای جرم مرکب پیـدا نمـود (ر.ک. محسـنی، 1382: 356). با این حال به نظر میرسد در شناسایی کلاهبرداری به عنـوان جـرم مرکـب ابهامـاتی وجـود دارد، زیرا با توجه به تعاریف ارائه شده، جرم مرکب جرمی است که رکن مادی آن متشـکل از چنـد رفتار است (زراعت، 167 :1386). به بیان بهتر؛ جرمی است که عنصـر مـادی آن از افعـال متنـوع تشکیل شده است و این بدین معناست که از میان اجزای رکن مادی، رفتار فیزیکی است کـه بایـد مرکب از افعال متنوع باشد و عنوان مجرمانه به تمامی آنها تعلق گیرد. چون تنها جزء رکـن مـادی که جنبه فعلی دارد رفتار فیزیکی است. چنانچه برخی از حقوقدانان نیز به صراحت تقسیم جرایم به ساده و مرکب را، مبتنی بر رفتار فیزیکی و شمار آن دانسته اند (اردبیلی، 214 :1384). بنابراین سوال اینجاست که چگونه ممکن است جرم کلاهبرداری کـه رفتـار فیزیکـی آن فقـط متشکل از یک فعل میباشد و آن توسل به وسایل متقلبانه است (هر چند متعدد باشد ولـی متنـوع نیست) و بردن مال دیگری نتیجه جرم است نه رفتار فیزیکـی، جـرم مرکـب باشـد؟ از طرفـی اگـر کلاهبرداری را جرم مرکب بدانیم چه معیاری برای تفکیک جرایم ساده از مرکب میتـوان ارائـه داد تا علاوه بر تطبیق بر تمام مصادیق، جایگاه جرم کلاهبرداری را نیز مشخص نماید؟ مقاله حاضـر در راستای پاسخگویی به سوالات فوق مشتمل بر دو بخش کلی میباشد: در بخش نخست مفهوم جرم مرکب و برخی مصادیق آن مورد بررسی قرار میگیرد و سپس در بخش دوم جـرم کلاهبـرداری بـر مفهوم پیش گفته تطبیق داده میشود.