در این مقاله دو مورد از عوامل موجهه جرم یعنی حالت اضطرار و دفاع مشروع محور بحث قرار گرفته است. علت انتخاب این دو عامل این است که از نظر شرایط و آثار فوق شباهت زیادی با هم دارند. در فصل نخست ابتدا تعریفی از حالت اضطرار ارائه شده است و سپس مبانی و دلایل اضطرار را ذکر کردیم و در آخر فصل نخست به بررسی اضطرار در قوانین موضوعه پرداختیم در فصل دوم همان روند را در مورد دفاع مشروع طی کردیم و در فصل سوم به مقایسه دو عامل فوق با یکدیگر پرداختیم و شباهت ها و تفاوت های آنها را بیان کردیم. هدف اصلی از نوشتن مقاله بررسی کامل اضطرار و دفاع مشروع بوده است تا بتوان آن را در قالب یک چارچوب منظم در اختیار علاقه مندان قرار داد.
مهران خیراندیش شورکی
عوامل موجهه جرم حالت اضطرار دفاع مشروع معافیت از مسئولیت کیفری و مدنی

جرم همان طور که در ماده 2 قانون مجازات اسلامی تعریف شده است عبارت است از: «هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است» در نتیجه جرم که منشأ مسئولیت برای مجرم است توسط قانون گذار به وجود می آید و هر گاه توسط قانون گذار این مسئولیت از رفتار انسان برداشته شود به این معنی است که آن رفتار مجاز است و مانند این است که هیچ جرمی رخ نداده است. گاه قانون گذار در شرایطی که دقیقاً آن را ذکر کرده است ارتکاب رفتاری را که جرم است را جرم نمی داند یعنی وصف جرم بودن را از جرم، به علت خاص بودن شرایط می زداید. به این شرایط و اوضاع احوال که باید دقیقاً در قانون ذکر شده باشد عوامل موجهه جرم گفته می شود. به عبارت دیگر هنگام وجود عوامل موجهه جرم عنصر قانونی جرم از بین می رود و هر گاه یکی از این عوامل موجود باشند به علت زوال عنصر قانونی مانع از شکل گیری جرم می شوند؛ در نتیجه شرکا و معاونان نیز از مجازات معاف می شوند.
عوامل مذکور عبارتند از اضطرار، دفاع مشروع، حکم قانون، امر آمر قانونی و رضایت مجنی علیه بدر عملیات پزشکی و ورزشی، که در ادامه به بحث در مورد اضطرار و دفاع مشروع خواهیم پرداخت.