اصل حاکمیت اصحاب دعوای مدنی یکی از اصول راهبری دادرسی مدنی است. این اصل متضمن سه عنصر اساسی است و در نتیجه سه قاعده کلی از آن به دست می آید: نخست، قاعده ابتکار عمل اصحاب دعوا در شروع و پایان دعوا؛ دوم، قاعده اختصاص امور موضوعی به اصحاب دعوا و امور حکمی به دادگاه؛ سوم، قاعده منع تعدی و تفریط از خواسته و تغییر آن. به طور دقیق تر باید گفت که این اصل به معنای حاکمیت اراده اصحاب دعوای مدنی است و این اراده در قالب درخواست های آنها تجلی می یابد. به دیگر سخن، حقوق دادرسی مدنی با به تن کردن جامه اصل آزادی اراده، در شکل اصل حاکمیت اصحاب دعوای مدنی ظهور یافته است. بر این اساس، در موارد شک و تردید و سکوت قانون گذار، مقتضای این اصل آن است که قواعد آیین دادرسی مدنی و ادله اثبات را تکمیلی تلقی کنیم مگر مواردی که مربوط به حاکمیت ملی هر دولت است مانند سازمان قضایی که جنبه استثنایی دارند.
مجید پور استاد
اصل حاکمیت اصحاب دعوای مدنی اصل درخواست اصول راهبری دادرسی تعدی و تفریط از خواسته

یکی از اصول راهبری دادرسی که فقط اختصاص به حقوق دادرسی مدنی دارد و ناظر بر نقش متقابل اصحاب دعوا و دادرسی است و سنگ بنای اولیه آیین دادرسی مدنی و حقوق اثبات را تشکیل می دهد، عبارت است از«اصل حاکمیت اصحاب دعوای مدنی» این مقاله قصد دارد به تبیین این اصل ویژه حقوق دادرسی مدنی بپردازد.