تحقق دادرسی عادلانه مستلزم تفهیم حقوق متهمان از سوی ضابطان دادگستری است به گونه­ای که با رعایت تساوی سلاح ها میان مقامات رسمی و متهمان به لحاظ اطلاعات حقوقی و قضایی، حقوق متهمان به آنان تفهیم شود و از این طریق زمینه به کارگیری حقوق دفاعی برای آنان فراهم گردد. قانون جدید آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 در مقایسه با قانون سال 1378، در این زمینه پیشرفت­های جدیدی کرده است. مواد 6 و 52، از قانون جدید بر تکلیف ضابطان دادگستری در تفهیم حقوقی مانند حق بر داشتن وکیل مدافع به متهمان تأکید می­نمایند. با وجود این، مقررات مربوط به تفهیم حقوق متهمان در این قانون برای تحقق دادرسی عادلانه کافی نیستند. زیرا تفهیم برخی حقوق مهم مانند تفهیم حق سکوت به متهم را در بر نمی­گیرند، سازوکارهای دقیقی برای نظارت بر تفهیم حقوق پیش­بینی نمی­نمایند و ضمانت اجرای دقیق و مناسبی در مورد تخلفات و جرایم احتمالی ضابطان دادگستری طراحی نمی­کنند. این مقاله دربردارنده پیشنهاداتی اصلاحی برای بهبود وضعیت تفهیم حقوق متهمان از سوی ضابطان دادگستری در قانون جدید آیین دادرسی کیفری ایران در راستای رسیدن به دادرسی عادلانه است
حسن قاسمی مقدم
متهم ضابطان دادگستری تفهیم حقوق خود متهم سازی بی‌اعتباری دلیل

فرایند کیفری دارای مراحل مختلفی است. امـا در میـان تمـامی ایـن مراحـل، مرحلـه تحقیقات پلیسی- که در جرایم مشهود، قبل از دستور قضایی و حداکثر ظـرف 24 سـاعت و در جرایم غیر مشهود با دستور قضایی توسط ضابطان دادگستری انجام می شود - حساسیت ویژه ای دارد. زیرا معمولا نخستین مداخله رسمی در قبال متهمان در ایـن مرحلـه و توسـط ضابطان دادگستری صورت می گیرد. و به همین علت، تضییع حقوق متهمان در این مرحلـه می تواند آثار زیانبارتری را نسبت به سایر مراحل به دنبال داشته باشد. چرا که ممکن اسـت جهت گیری کلی یک پرونده کیفری را در قبال یک متهم بی گناه به سوی اثبات مجرمیـت وی سوق دهد. به ویژه اگر متهم از ابتدا نسـبت بـه حقـوق قـانونی خـود ناآگـاه باشـد و بـا اظهارات اتهام بر انگیز خود زمینه چنین امـری را فـراهم نمایـد. از ایـن رو، ایـن نوشـتار در تلاش است تا ابتدا به بیان چرایی تفهیم حقوق متهمان از سوی ضابطان دادگستری بپردازد و سپس انواع حقوقی که باید از سوی ضابطان به متهمان تفهیم شود را مـورد بررسـی قـرار دهد و در نهایت نحوه نظارت بر انجام این تکلیف قانونی و ضمانت اجرای نقض آن را تبیـین نماید.